National Free Health Services Program

नेपाल सरकारले प्रत्येक गा.वि.स. स्तरमा स्वास्थ्य संस्थाहरु मार्फत प्रतिकारात्मक, प्रवर्धनात्मक र उपचारात्मक स्वास्थ्य सेवाहरु जस्तैः खोप, परिवार नियोजन तथा सुरक्षित मातृत्व, क्षयरोग, कुष्ठरोग आदि निःशुल्क प्रदान गर्दै आएता पनि उपचारात्मक सेवातर्फ वर्षैभरीको लागि गुणस्तरीय औषधीको अभाव हुने तथा सर्वसाधारण विरामीहरुले दर्ता शुल्क तिर्नुपर्ने जस्ता कारणले गरीव, अतिगरीव, असहाय, अपांङ्ग, जेष्ठ नागरिक र महिला सामुदायिक स्वास्थ्य स्वयंसेविका तथा ठूलो हिस्सा ओगटेका दुर्गम भेगका विरामीहरुले सेवाको उपभोग गर्न नपाई रहेको यथार्थलाई राज्यले महसुश गरी दोश्रो जन आन्दोलन २०६२/६३ पछि गठित सरकारले सो मर्म अनुरुप राष्ट्रिय निशुल्क स्वास्थ्य सेवा कार्यक्रम लागु गरेको हो। राष्ट्रिय निःशुल्क स्वास्थ्य सेवा कार्यक्रमको शुरुवात तथा विस्तार (क) आ.व. २०६३/६४ देखि पच्चीस शैयासम्मका अस्पताल तथा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा गरीव, असहाय विरामीहरुलाई आकस्मिक तथा अन्तरंग सेवा निःशुल्क रुपमा प्रदान गर्न शुरु गरियो। (ख) आ.व. २०६४/०६५ देखि ३५ जिल्लाहरु (मानव सूचकाङ्क कम भएका) मा पच्चीस शैयासम्मका अस्पताल र प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा गरीव, असहाय विरामीहरुलाई वहिरंग सेवा समेत निःशुल्क रुपमा प्रदान गर्ने कार्यक्रम विस्तार गरियो। (ग) आ.व. २०६४/०६५ (२०६४ माघ १ गते) देखि मुलुकका सम्पूर्ण स्वास्थ्य चौकी र उपस्वास्थ्य चौकीमा उपलब्ध सबै प्रकारका स्वास्थ्य सेवाहरु आम नागरिकलाई निःशुल्क प्रदान गर्न शुरु गरियो। (घ) आ.व. २०६५/०६६ (२०६५ मंसिर १ गते) देखि मुलुकका सबै प्रा.स्वा.के.बाट पनि आम नागरिकलाई निःशुल्क स्वास्थ्य सेवा र सूचीकृत गुणस्तरीय औषधी निःशुल्क उपलब्ध गराउन शुरु गरियो। (ङ) आ.व. २०६५/०६६ (२०६५ माघ १ गते) देखि २५ शैयासम्मका अस्पतालहरुमा आम नागरिकलाई सूचीकृत अत्यावश्यक गुणस्तरीय औषधी निःशुल्क प्रदान गर्न शुरु गरियो । साथै, लक्षित वर्गलाई अन्तरंग, बहिरंग र आकस्मिक सेवा र अत्यावश्यक औषधी निःशुल्क उपलब्ध गराउने कार्यक्रमलाई विस्तार तथा निरन्तरता दिईयो। (च) केन्द्रीय, क्षेत्रीय, उपक्षेत्रीय र अञ्चल अस्पतालहरुमा समेत लक्षित वर्गका सबै विरामीलाई निःशुल्क स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्न स्वास्थ्य मन्त्रालयले आवश्यक बजेटको ब्यवस्था गरेको छ। उद्देश्य राष्ट्रिय निःशुल्क स्वास्थ्य सेवा कार्यक्रमका उद्देश्यहरु :

  • आम नेपाली नागरिकको आधारभूत स्वास्थ्य सेवाको अधिकार सुनिश्चित गर्ने।
  • गरीव, असहाय लगायत लक्षित वर्गका नागरिकका स्वास्थ्य सम्बन्धीअधिकार सुनिश्चित गर्दै स्वास्थ्य सेवामा उनीहरुको पहुँच तथा उपभोग वृद्धि गर्ने।
  • आम नागरिकलाई आधारभूत स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराई रोग लाग्नेदर र मृत्युदर कम गर्ने।
  • नागरिकहरुको स्वस्थ जीवनयापनको आधिकारको लागि स्वास्थ्य सेवामा राज्यको दायित्व सुनिश्चित गर्ने
  • अत्यावश्यक स्वास्थ्य सेवा गुणस्तरीय एवं प्रभावकारी रुपमा उपलव्ध गराउने।
  • जनस्वास्थ्यका विभिन्न कार्यक्रम र क्रियाकलापहरु संचालन गर्न उपयुक्त अवसर प्रदान गर्ने।
  • देशका हरेक स्वास्थ्य संस्थामा सूचीकृत अत्यावश्यक औषधीहरुको प्रयाप्तता सुनिश्चित गर्ने। 

अत्यावश्यक औषधी खरीद

जिल्ला अस्पताल तथा जिल्ला अन्तर्गतका प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र, स्वास्थ्य चौकी, शहरी स्वास्थ्य केन्द्र र सामुदायिक स्वास्थ्य इकाईहरुमा आवश्यक पर्ने औषधीहरु जिल्लास्तरवाट खरिद गर्ने व्यवस्थाको लागि ‘राष्ट्रिय निःशुल्क स्वास्थ्य सेवा कार्यक्रम अन्तर्गत जिल्ला जन/स्वास्थ्य कार्यालयहरु र जिल्ला अस्पताल हरुलाई औषधी खरीद” कार्यक्रम राखिएको छ।

कार्यक्रमको उद्देश्य: जिल्ला मातहतका स्वास्थ्य संस्थाहरुको माग र खपतलाई ध्यानमा राखी जिल्लाको वार्षिक आवश्यकता पहिचान गरेर आफ्रनो जिल्लाको एक बर्षको कूल परिमाण निर्धारण गरी आवश्यक प्रक्रिया पुरा गरि निःशुल्क औषधी खरिद गर्ने र जिल्ला तथा मातहतका स्वास्थ्य संस्थाहरुलाई नियमितरुपमा औषधीको आपूर्ति व्यवस्थालाइ सुनिश्चित तुल्याउनु नै जिल्लास्तरमा औषधी खरिद गर्नुको मुख्य उद्देश्य हो।

खरिद प्रक्रिया

१. जिल्लाबाट खरिद गर्नुपर्ने गुणस्तरीय औषधी तथा सोको परिमाण निर्धारण गर्न श्रावण महिना भित्र खरिद इकाई गठन गर्ने र सो इकाईले खरीद प्रकृया अवलम्वन गर्दा सार्वजनिक खरिद ऐन, २०६३ तथा सार्वजनिक खरिद नियमावली, २०६४ अनुसार खरिद योजना बनाई कार्यालय प्रमुखबाट स्वीकृत गराएर मात्र खरिद प्रक्रिया अगाडि बढाउन पर्नेछ। औषधी खरिद प्रकृयामा निशुल्क स्वास्थ्य सेवा कार्यक्रमको फोकल पर्सनको अनिबार्य सहभागिता र जवाफदेहिता रहनु पर्नेछ।

२. जिल्लाको परिमाण निर्धारण गर्दा बिगत बर्षहरुको बार्षिक खपत परिमाण, हालको मौज्दात परिमाण तथा स्टकआउट भएको अबधिको परिमाण समेतलाई ध्यानमा राखी तोकिएको बजेटको परिधि भित्र रही खरिद गर्नु पर्नेछ।

३. औषधी परिमाण निर्धारण गर्नका लागि तल दिईएको परिमाण निर्धारणको नमुना फाराम८ अनुसार आवश्यक पर्ने अनुमानित औषधीको परिमाण र ईकाई मूल्य सहितको योजना तयार गरि त्यसको आधारमा चालु आ.ब.को खरिद योजना बनाई कार्यालय प्रमुखबाट स्वीकृत भए पश्चात प्रकृयागत रुपमा खरिद गर्नु पर्नेछ। स्वीकृत भएको सो खरिद सूचीको एक प्रति यस महाशाखाको जानकारीका लागि अनिबार्य पठाउनु पर्नेछ।

४. सूचिकृत निःशुल्क औषधीको उपलब्धता सुनिश्चित गरेर मात्र अन्य अत्यावश्यक औषधी तथा सपोर्टिभ मेडिकल डिभाइसेस खरिद गर्न सकिने छ। तर सोको औचित्यता पुष्टी गर्ने जिम्मेवारी सम्बन्धित कार्यालय प्रमुखको रहने छ।

५. केन्द्र, क्षेत्र र जिल्लावाट औषधी खरिद हुने हुँदा तीन वटै निकायवाट खरिद गरिने औषधी र परिमाण वारे समन्वय हुनु पर्दछ।

६. बोलपत्र आव्हान गर्दा Package वा Itemwise कुन रुपमा गर्ने हो मितव्ययीता (Cost Effective) लाई समेत ध्यानमा राखी सम्बन्धित निकायले नै निर्णय गर्नु पर्नेछ।

७. बोलपत्र/दरभाउपत्र स्वकिृत गरी औषधी खरिद गर्दा WHO-GMP सर्टिफाइड प्राप्त कम्पनिहरु बाट उत्पादन भएको गुणस्तरीय औषधी मात्र खरिद गर्नु पर्नेछ।

८. खरिद हुने गुणस्तरीय औषधीहरूको म्यादको सम्बन्धमा औषधीहरू स्टोरमा दाखिला हुने मितिमा कम्तीमा १८ महिनाको Expiry Date बाँकी हुनु पर्नेछ, तर कुनै औषधीको जम्मा Expiry Date १८ महिना भन्दा कम हुने अवस्थामा जम्मा Self Life कम्तीमा ७५ प्रतिशत म्याद बाँकी हुँदा दाखिला गर्नु पर्नेछ।

९. सप्लाई हुने औषधीको प्रत्येक पत्ता (Strip), बोतल, भाइल, ट्युव र सो को प्याकिङमा समेत उत्पादन मिति, एक्सपायरी मिति, व्याच नम्बर तथा “नेपाल सरकारद्धारा निःशुल्क वितरणको लागि” भन्ने वाक्यांश अनिवार्य रुपमा लेख्नु पर्नेछ।

१०. निःशुल्क औषधी खरिद गर्ने अस्पताल तथा जिल्ला स्वास्थ्य/जनस्वास्थ्य कार्यालयहरुबाट औषधी खरिद गर्नको लागि चालिएको प्रक्रियामा प्रकाशित गरिएको सूचना तथा संझौताको जानकारी छिटो माध्यमद्वारा क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशनालय र प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा पुनर्जागरण महाशाखालाई अनिवार्य रुपमा उपलब्ध गराउनु पर्नेछ।

११. अन्य कुराहरू सार्वजनिक खरिद ऐन २०६३ र नियमावली २०६४ बमोजिम हुने गरी खरिद गर्नुपर्नेछ।

१२. जिल्लाबाट खरिद गरिएको औषधीहरूको List र परिमाण क्षेत्रीय मेडिकल स्टोरमा अनिबार्य रुपमा पठाउनु पर्नेछ।

१३. क्षेत्रीय मेडिकल स्टोरले क्षेत्र र केन्दबाट प्राप्त औषधीहरूको स्पष्ट बुझिने गरि अभिलेख राख्ने ब्यबस्था मिलाउनु पर्नेछ।

१४. क्षेत्रीय मेडिकल स्टोरले चौमासिक रुपमा Itemwise औषधीहरुको अभिलेख राखी त्यसको एक/एक प्रति क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशनालय, प्रा.स्वा.से.पुनर्जागरण महाशाखा र आपुर्ति ब्यबस्था महाशाखामा समेत अनिबार्य पठाउनु पर्नेछ।

१५. जिल्ला स्वास्थ्य/जन स्वास्थ्य कार्यालयलले निःशुल्क रुपमा वितरण गरिने अत्यावश्यकीय औषधीहरुको आम्दानी र खर्चको अभिलेख अनिवार्य राखी त्यसको एक/एक प्रति क्षेत्रीय मेडिकल स्टोर, क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशनालय, प्रा.स्वा.से.पुनर्जागरण महाशाखा र आपुर्ति ब्यबस्था महाशाखामा समेत अनिबार्य पठाउनु पर्नेछ।

१६. जिल्ला जन/स्वास्थ्य कार्यालयले औषधी वितरण गर्दा जिल्ला अस्पताल, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र, स्वास्थ्य चौकी, सामुदायिक स्वास्थ्य इकाई, शहरी स्वास्थ्य केन्द्र समेतलाई समेट्नु पर्नेछ। आफ्नो मौज्दात स्थितीलाई आधार मानी हाल स्तररोन्नती भएका छण् द्यभम सम्मका अस्पतालहरुलाई पनि औषधी उपलब्ध गर्न यस निर्देशिकाले बाधा पार्ने छैन।

Director Message

Website of PHCRD is a stepping stone to unearth new avenues of information concerns of stakeholders and different actors. This website will try to bridge information gap between different actors in regard to the activities of our organization. I welcome you all to provide invaluable feedback and suggestions to make this website beneficial to everyone concerned.

Bhogendra Raj Dotel

Contacts

  info (@) phcrd.gov.np
  +977-4100080
  +977-4100052
  Teku, Kathmandu, Nepal

Keep in Touch